Zaćma wtórna – przyczyny powstawania, objawy i dostępne możliwości leczenia

Zaćma wtórna to częste powikłanie po operacji usunięcia zaćmy pierwotnej. Powstaje, gdy dochodzi do zmętnienia tylnej torebki soczewki pozostawionej podczas zabiegu. Objawia się narastającym zamgleniem widzenia, spadkiem ostrości wzroku i światłowstrętem, zwykle od kilku tygodni do kilku lat po operacji. Leczenie polega na wykonaniu kapsulotomii laserem YAG, ponieważ farmakoterapia nie usuwa zmętnień torebki.

Przeczytaj również: Meningokoki – w jaki sposób odbywa się leczenie?

Na czym polega zaćma wtórna i kiedy się pojawia?

Zaćma wtórna nie jest nawrotem zmętniałej soczewki naturalnej, lecz efektem zmian w przezroczystej torebce, która pozostaje w oku po wszczepieniu sztucznej soczewki. Z czasem komórki nabłonka soczewki mogą się namnażać (proliferować) i przesuwać na tylną torebkę, tworząc zmętnienia przypominające mleczną zasłonę. Taki proces ogranicza przechodzenie światła do siatkówki, co daje wrażenie patrzenia przez matową szybę.

Przeczytaj również: Co to są meningokoki typu b?

Zmiany mogą ujawnić się wcześnie lub po dłuższym czasie – zakres od kilku tygodni do kilku lat po operacji jest typowy. Tempo narastania dolegliwości bywa różne, dlatego ważna jest kontrola wzroku po zabiegu i reagowanie na pierwsze sygnały pogorszenia widzenia.

Przeczytaj również: Na meningokoki szczepionka najlepsza

Przyczyny i mechanizm powstawania zmętnień tylnej torebki

Głównym mechanizmem jest proliferacja komórek nabłonka soczewki oraz ich włóknienie na powierzchni tylnej torebki. Struktury te, choć mikroskopijne, potrafią rozpraszać światło i tworzyć charakterystyczne perłowate lub błoniaste zmętnienia.

Do czynników sprzyjających należą: przewlekłe stany zapalne wewnątrzgałkowe, przebyte urazy oka, choroby metaboliczne (np. cukrzyca), niektóre wady wzroku oraz trudniejsza rekonwalescencja po zabiegu. Nasilenie i szybkość zmian są indywidualne i mogą zależeć także od odpowiedzi tkanek oka.

Jak rozpoznać zaćmę wtórną? Typowe objawy i rozmowa z pacjentem

Najczęściej pacjenci opisują: „Coraz gorzej widzę, jakby szkło było zaparowane” albo „Światła nocą rozlewają się na boki”. Do objawów należą:

• zamglone widzenie oraz obniżenie ostrości wzroku,
• podwójne widzenie w jednym oku (monokularne),
• światłowstręt i olśnienia, szczególnie po zmroku,
• kłopoty z czytaniem drobnego druku i z prowadzeniem po zmroku.

Jeżeli po początkowej poprawie po operacji widzenie znów się pogarsza, to sygnał do wizyty kontrolnej. Pacjent zwykle zauważa trudności w zadaniach precyzyjnych, rosnącą zależność od silniejszego oświetlenia i zmęczenie oczu podczas pracy z bliska.

Diagnostyka: co ocenia okulista?

Rozpoznanie opiera się na badaniu ostrości wzroku i dokładnym oglądzie tylnej torebki soczewki w lampie szczelinowej. Okulista ocenia lokalizację i rozległość zmętnień oraz ich wpływ na oś widzenia. Dodatkowe testy mogą obejmować pomiar refrakcji, ocenę wrażliwości na kontrast i, w razie potrzeby, poszerzenie źrenic celem lepszego wglądu w tylną część oka.

Warto podkreślić: zaćma wtórna nie reaguje na farmakoterapię. Krople ani okulary nie usuną zmętnień torebki, mogą jedynie kompensować inne wady. Potwierdzenie rozpoznania stanowi wskazanie do rozważenia kapsulotomii YAG.

Możliwości leczenia: kapsulotomia YAG – co warto wiedzieć?

Leczenie polega na wykonaniu kapsulotomii neodymowo‑yagowej (YAG), czyli precyzyjnym otwarciu tylnej torebki w osi widzenia. Laser tworzy małe okienko w zamglonej błonie, co pozwala światłu swobodnie docierać do siatkówki. Zabieg ma charakter punktowy i nie wymaga reoperacji soczewki.

Przed kwalifikacją ocenia się ogólny stan oka, stabilność wszczepionej soczewki i potencjał widzenia. Po zabiegu standardem są kontrole, podczas których sprawdza się ciśnienie wewnątrzgałkowe i stan siatkówki. Wskazania, przebieg oraz możliwe ograniczenia ustala się indywidualnie podczas konsultacji.

Czynniki ryzyka i profilaktyka pooperacyjna

Wyższe ryzyko wystąpienia zmian dotyczy osób z chorobami metabolicznymi (w tym cukrzycą), po stanach zapalnych wewnątrzgałkowych, z wyjściowymi wadami refrakcji oraz po urazach oka. Znaczenie ma również przebieg gojenia po usunięciu zaćmy i przestrzeganie zaleceń kontrolnych.

Profilaktyka obejmuje regularne wizyty pooperacyjne, zgłaszanie nowych objawów oraz dbanie o ogólny stan zdrowia. Warto monitorować glikemię w cukrzycy i unikać czynników nasilających stan zapalny oka. Edukacja pacjenta zwiększa czujność na wczesne sygnały pogorszenia widzenia.

Wpływ na codzienne funkcjonowanie i kiedy zgłosić się na kontrolę

Zmętnienie tylnej torebki może znacząco utrudniać czytanie, korzystanie z komputera czy poruszanie się po zmroku. Osoby prowadzące pojazdy zauważają pogorszenie komfortu widzenia świateł i spadek kontrastu. Jeżeli widzenie po operacji nie utrzymuje się na stałym poziomie lub pojawiają się olśnienia, warto zaplanować ocenę okulistyczną.

Typowy przebieg to: początkowo dobra ostrość po usunięciu zaćmy, a po pewnym czasie stopniowy spadek jakości obrazu. Taki scenariusz sugeruje zaćmę wtórną i może skłonić do rozważenia kapsulotomii YAG po badaniu kwalifikacyjnym.

Najczęstsze pytania pacjentów – krótkie odpowiedzi

• Czy można leczyć kroplami? – Nie. Farmakoterapia nie usuwa zmętnień tylnej torebki.
• Czy okulary pomogą? – Mogą skorygować wadę, ale nie usuną przeszkody na drodze światła.
• Po jakim czasie może się rozwinąć? – Od kilku tygodni do kilku lat po operacji usunięcia zaćmy.
• Jakie badanie jest potrzebne? – Ocena tylnej torebki w lampie szczelinowej i pomiar ostrości wzroku.

Gdzie szukać sprawdzonych informacji

Więcej o zagadnieniu, jakim jest Zaćma wtórna, można znaleźć w materiałach edukacyjnych poświęconych diagnostyce i leczeniu zmętnień tylnej torebki. W przypadku niepokojących objawów pomocna będzie konsultacja okulistyczna nastawiona na ocenę przyczyn pogorszenia widzenia.